Jednostki

Grupa Operacyjna „Śląsk” – GO „Śląsk”

     Historia zmagań militarnych o tereny Górnego Śląska latem 1939 roku była nierozerwalnie związana z działaniami jednostek wchodzących w skład związku bojowego nazwanego od bronionego terytorium Grupą Operacyjną „Śląsk” (GO „Śląsk”). Była ona bezpośrednio podporządkowana utworzonej rozkazem Wodza Naczelnego marszałka Polski Edwarda Rydza-Śmigłego z dnia 23 marca 1939 roku Armii „Kraków” dowodzonej przez gen. bryg. Antoniego Szylinga. Armie broniące pasa granicznego od Częstochowy po Tatry tworzyć miały oprócz GO „Śląsk” m.in.: 7 Dywizja Piechoty (dowódca gen. bryg. Janusz Gąsiorowski), Krakowska Brygada Kawalerii (dowódca gen. bryg. Zygmunt Piasecki), Grupa Operacyjna „Bielsko” (dowódca gen. bryg. Mieczysław Boruta-Spiechowicz), 10 Brygada Kawalerii Zmotoryzowanej (dowódca płk dypl. Stanisław Maczek) oraz inne mniejsze jednostki. W samym centrum Górnego Śląska dostępu do niego, najważniejszego ze względów gospodarczych, ale mniej istotnego ze względów taktycznych bronić miała GO „Śląsk”.

    Swoje początki GO „Śląsk” miała jeszcze przed powołaniem do życia Armii „Kraków”, podczas kryzysu monachijskiego we wrześniu 1938 roku. Polska, licząc na okazję odebrania Czechosłowacji Zaolzia, a także biorąc pod uwagę możliwość rozwiązania siłowego tej kwestii zmobilizowała związek operacyjny mający zmusić rząd czechosłowacki do ulegnięcia presji i zabezpieczenia militarnego naszego południowego terytorium. W dniu 21 września 1938 roku powstała w ten sposób Samodzielna Grupa Operacyjna „Śląsk”, (dowódca gen. dyw. W. Bortnowski). W skład SGO „Śląsk” weszły wtedy następujące jednostki:

  • 23 Dywizja Piechoty,
  • 21 Dywizja Piechoty,
  • 4 Dywizja Piechoty,
  • Wielkopolska Brygada Kawalerii,
  • 10 Brygada Kawalerii Pancerno-Motorowej,
  • Śląska Brygada Obrony Narodowej,
  • 1/2 Cieszyńskiej Brygady Obrony Narodowej,
  • pułk KOP „Różan”,
  • 1 batalion czołgów,
  • 2 i 22 Dywizjon ppanc., 18 dywizjon artylerii ciężkiej (dac),
  • zmotoryzowany dywizjon artylerii najcięższej,
  • 1 bateria haubic (z 23 DP),
  • 5 eskadr myśliwskich (w tym 111, 112 i 121 eskadry myśliwskie oraz 131 eskadra myśliwska),
  • 2 eskadry lekkich bombowców (21 i 22 eskadra liniowa),
  • 1 eskadra rozpoznawcza,
  • 5 plutonów towarzyszących.

    Razem wojska te liczyły 35 966 oficerów, podoficerów i szeregowych, 8371 koni, 267 samochodów osobowych, 707 samochodów ciężarowych, 459 motocykli, 103 czołgi, 9 samochodów pancernych, 1012 rkm i lkm, 445 ckm, 117 dział, 117 dział ppanc. oraz 103 samoloty. Do użycia bojowego grupy jednak nie doszło i w wyniku cesji w dniu 2 października 1938 roku Wojsko Polskie wkroczyło na tereny Zaolzia obejmując nad nimi kontrolę.

     W 1939 roku wraz z zaostrzeniem się stosunków międzynarodowych, po zajęciu w dniu 15 marca 1939 roku przez III Rzeszę obszaru Czech i wraz z powołaniem niepodległości Słowacji doszło do napięć politycznych i ponownej mobilizacji sił. Podział polskiego frontu na armie broniące go wzdłuż granicy linearnie zmusił naczelne dowództwo do analizy swych sił i ich odpowiedni podział. Wtedy też utworzono Grupę Operacyjną „Śląsk” (GO „Śląsk”), której wyznaczono zadanie obrony dostępu do śląskiego przemysłu i centrum armii (obszar od lasów świerklanieckich po lasy pszczyńskie). Dowódcą tej grupy mianowano gen. bryg. Jana Jagmina - Sadowskiego, dotychczasowego dowódcę 23 DP i w latach 30-tych projektanta pozycji obronnych na Śląsku.

     W śląskim korytarzu operacyjnym, linii obronnej wynoszącej prawie 60 km długości rozlokowano siły GO „Śląsk” liczące w sumie ponad 40 tys. żołnierzy. W jej skład weszły:

  • 23 Górnośląska Dywizja Piechoty (dowódca płk dypl. Władysław Powierza) w składzie:

-  11 Pułk Piechoty (11pp) – garnizon Tarnowskie Góry, dowódca płk dypl. Henryk Gorgoń

-  73 Pułk Piechoty (73pp) – garnizon Katowice, dowódca ppłk Piotr Sosialuk

-  75 Pułk Piechoty (75pp) – garnizon Chorzów, dowódca płk dypl. Stanisław Habowski

-  23 pułk artylerii lekkiej (23pal) – dowódca ppłk Władysław Ryłko

  • 55 Dywizja Piechoty Rezerwowa (dowódca płk Stanisław Kalabiński) w składzie:

-  201 Pułk Piechoty Rezerwowy (201pp rez.) – dowódca ppłk Władysław Adamczyk

-  203 Pułk Piechoty Rezerwowy (203pp rez.) – dowódca ppłk Albin Rogalski

-  204 Pułk Piechoty Rezerwowy (204pp. rez.) – dowódca ppłk Wiktor Eichler

-  65 pułk artylerii lekkiej (65pal) – dowódca ppłk Józef Krautwald d’Annau

  • Grupa Forteczna Obszaru Warownego „Śląsk” (dowódca płk Wacław Klaczyński) w składzie:

-  IV batalion/11pp - dowódca mjr Mikołaj Tomasik,

-  IV batalion /73pp - dowódca mjr Jan Stefan Witkowski

-  IV batalion/75pp - dowódca Władysław Wierzbicki

-  IV dywizjon forteczny/23pal – dowódca ppłk Władysław Slawiczek

-  batalion Obrony Narodowej „Chorzów” (dowódca mjr Stanisław Wideł),

  • batalion forteczny „Mikołów” (dowódca płk Franciszek Pfeiffer),

Od północy obronę grupy uszykowano następująco:

  • Oddział Wydzielony „Tarnowskie Góry” dowodzony przez dowódcę 11pp płk-a dypl. Henryka Gorgonia składający się z:

-  dowództwa 11pp (dowódca płk dypl. Henryk Gorgoń)

-  III batalionu/11pp (dowódca mjr Jan Bajtlik),

-  56 batalionu Obrony Narodowej „Tarnowskie Góry” (dowódca mjr Franciszek Książek),

-  I dywizjonu/23pal. (dowódca mjr Marian Mazaraki vel Mazarski) posiadający 12 armat kal. 75mm

-  kompanii zwiadowczej (dowódca por. Franciszek Duda)

  • Odcinek „Niezdara” dowodzony przez dowódcę 203pp rez. ppłk-a Albina Rogalskiego jako odwód dowództwa 203pp rez. w składzie:

-  6 kompania specjalna ckm z 11pp w sile czterokompanijnego batalionu (dowódca mjr Józef Ćwiąkalski),

  • Obszar Warowny „Śląsk” dowodzony przez płk-a Wacława Klaczyńskiego podzielony  na:

-  pododcinek A - „Bobrowniki”: IV batalion/11pp (dowódca mjr Mikołaj Tomasik),

-  pododcinek B - „Chorzów”: IV batalion/75pp (dowódca mjr Władysław Wierzbicki),

-  pododcinek C - „Kochłowice”: IV batalion /73pp (dowódca mjr Jan Stefan Witkowski),

-  odwód - batalion Obrony Narodowej „Chorzów” (dowódca mjr S. Wideł),

-  IV dywizjon/23pal (ppłk Władysław Slawiczek – dowódca artylerii fortecznej w Grupie Fortecznej „Śląsk”),

-  II dywizjon/65pal. (dowódca mjr F. Talarczyk),

  • Odcinek „Mikołów” dowodzony przez dowódcę 55 DP Rez. płk-a Stanisława Kalabińskiego, w skład którego weszły:

-  53 batalion Obrony Narodowej

-  55 batalion Obrony Narodowej

-  51 batalion Obrony Narodowej

-  batalion forteczny „Mikołów” (dowódca płk Franciszek Pfeiffer).

    Odwody GO „Śląsk” tworzyły następujące siły:

 

-  73pp (dowódca ppłk Piotr Sosialuk),

-  75pp (dowódca płk dypl. Stanisław Habowski),

-  201pp rez. (dowódca ppłk Władysław Adamczyk),

-  52 batalion Obrony Narodowej (dowódca kpt. J. Skrzypek),

-  53 kompania kolarzy (dowódca kpt. R. Kintz),

-  samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych TK-3, nr 52 (dowódca kpt. P. Dubicki),

-  II pluton lotnictwa towarzyszącego 26 eskadry obserwacyjnej (dowódca por. obs. S. Król).

 

    Jako wsparcie GO „Śląsk” dla spodziewanego głównego uderzenia wroga na odcinku „Mikołów” przewidziano:

 

-  II batalion/73pp (dowódca ppłk Władysław Kiełbasa),

-  I batalion/65 pal. (dowódca kpt. K. Ryłko),

-  II batalion/23pal.(dowódca mjr R. Brenner),

-  64 dal. (dowódca kpt. M. Leżnicki),

-  23 dac. (dowódca mjr E. Rykiert),

-  8 bateria z dywizjonu pomiarów artyleryjskich

-  pociąg pancerny nr 54 „Groźny” (dowódca kpt. S. Rybczyński),

-  56 kompania kolarzy (dowódca kpt. S. Gośliński).

Jednostki i bitwy

Jednostki:

Bitwy: